Feb 242009
 

O nacemento de rosalía o 24 de febreiro de 1837 nunha casa entre o Camiño Novo e a estrada de Conxo, en Santiago de Compostela, marca o inicio do camiño vital da persoa, unha muller, que Galiza, como pobo, como nación, necesitaba para mirarse no seu verdadeiro rostro e para asumirse sen autonegacións. Non se repara o suficiente no feito de sermos a única nación europea que ten unha muller como símbolo, alén de ser o máis excelso entre os poetas clásicos do Primeiro Renacemento (século XIX), a tríade da que forman parte tamén Pondal e Curros, de grande calidade e vixencia. Rosalía optou pola súa condición de galega, e chamou as xentes á guerra para nos converter en pobo consciente, usando a lingua galega como lingua de cultura e afirmando o dereito a existirmos como diferentes, a non renunciar a nós mesmos, a vivirmos libremente na nosa Terra.

Foi esta muller da fidalguía rural arruinada, pobre, criada en contacto coas clases populares, pero ben formada e informada culturalmente, contra o que se adoita dicer, a que expresou a conciencia nacional, nacionalista, xenuína no século XIX.

Nunca veremos na súa obra literaria, da que ela aspiraba a vivir como profesional, o menor indicio de sentimento español, xustamente nun momento no que o progreso capitalista e a “modernidade” se identificaban coa españolización.

Moral e ideoloxicamente moi avanzada, nunca se avergoñou por ser filla de solteira, nen por ter un pai crego, a quen coñeceu e recoñeceu publicamente, nen se acovardou para expresar os verdadeiros sentimentos dos seres humanos, os seus de muller heterodoxa.

A súa vida non foi fácil. Acabou por converterse nun martirio, asumido con dignidade patriótica. O seu discípulo Curros tíñao claro: “comesta dos lobos/comesta morreu”. O mito veu máis tarde, post-mortem. Naturalmente, adulterado… 

 Posted by at 00:00
Feb 232009
 

Do pouco que lembro das clases de Crítica literaria, está o concepto de literalidade, como calidade da obra literaria que pode ser lida a través do tempo e non perde nunca interese, enriquecéndose coas lecturas que imos facendo dela.
Porén iso non implica a descontextualizacion dun poema, nin que esquezamos os motivos que o converteron en obra escrita. E falo a propósito de Cabanillas, do seu poema “En pé!” que o outro día foi citado por Núñez Feijóo nun mitin electoral, polo mesmo candidato que sostén que derrogará o Decreto 124 que concreta que se debe impartir en galego no ensino.
Cando Cabanillas escribe o poema “En pé!”, dedícallo a Lois Porteiro Garea, un compañeiro das irmandades da fala, do que Cabanillas dicía que era dos que levaba na fronte unha estrela. É un poema escrito en honra dun “irmán”, dun loitador pola Terra, pola lingua, por Galiza.
A prensa recolle que Feijóo citou os catro primeiro versos do poema: “en pé, sereos, a limpa fronte erguida, envoltos na brancura da luz que cai de riba”, e tamén di que pasou desapercibida a cita do poema, e claro, porque foron escollidos só estes versos orfos da palabra coa que se inicia o poema: “Irmáns!”, e dos que continúan a estrofa e forman con eles un todo: “o corazón aberto a toda verba amiga, e nunha man a fouce e noutra man a oliva, ó redor da bandeira azul e branca, ó redor da bandeira de Galicia, cantémo-lo dereito á libre, nova vida!”. Non foi pouco o que deixou atrás o popular, pois, verdadeiramente, os versos por el citados e os que lle seguen forman unha unidade de significado inequívoca, que, aínda que Cabanillas non poida dicírnolo da súa voz, están nas antípodas do que defende este candidato (tal vez Cabanillas se remexeu na súa tumba o sentirse así citado).
Feijóo “esqueceu” a primeira palabra do poema, e incluíu o poeta no seu discurso. Mais como é posíbel que quen hoxe promete que nos privará das escasas ferramentas que temos para normalizar o noso idioma cite ao cambadés, ao poeta máis representativo das Irmandades da Fala, outro irmán máis dos que decidiron loitar polo noso idioma e empregalo sempre e en todo lugar. Por que non cita Feijóo os versos que falan da bandeira, da fouce e da liberdade… Por que non segue lendo que a patria foi escravizada polos reis de Castela, vendida por traidores na noite da Frouxeira, que están asoballados e que “O día do Medulio con sangre quente e roxa mercámo-lo dereito a libre, honrada chouza!”… Tal vez porque non foron escritos para el, nin para outros, os versos que pechan o poema: “berremos alto e forte “¡A nosa Terra é nosa!”.
Hai quen pensa que en campaña electoral todo é posíbel, que todo vale para pedir o voto, e aínda por riba estamos no Entroido, tempo de disfraces e caretas. Mais non, non vale todo, ou non debería valer.
Eu recoméndolle a Núñez Feijoo que lea o poema enteiro, se non o leu, que lea todo o libro de Da terra asoballada, mesmo que lea as obras completas deste poeta central da nosa historia literaria, mais que lea o que Cabanillas escribiu, e que, antes de citar unha obra literaria, teña moi en conta cal é o seu significado exacto.

Marta Dacosta
23 de febreiro 2008

 Posted by at 21:03
Feb 222009
 

Unha das eivas máis graves que padece a sociedade galega é a de non contar cunha información suficiente e axeitada sobre o seu devalar histórico. É posíbel que se trate da nación europea que padece a maior ocultación, anulación e manipulación sobre o seu pasado, especial e significativamente o medieval. Sen dúbida a operación consistiu en proxectar a situación actual de dependencia, secundarización e marxinalidade, o noso papel político periférico, cara atrás. Mellor dito, en facer cadrar a nosa integración e dependencia da España hoxe coa visión retroactiva da historia, como se nunca existisemos por nós mesmos, de forma autónoma e diferenciada. Isto obrigou a unha operación manipuladora iniciada xa hai séculos, desde o XV, pero consolidada e construída ad hoc, sobre todo desde mediados do século XIX, cando realmente se articulou, contando entre outros factores poderosos, cun discurso histórico oficial e dominante, o que o hispanista norteamericano Inman Fox denominou “ a invención de España”. Identificouse o Estado capitalista e centralista coa a idea dunha única nación, a española, de base cultural e lingüística castellano-andaluza, de existencia mítica secular.

Ás veces esta proxección retroactiva chega até a Hispania romana, que era en realidade unha conceptualización xeográfica, e non política. Nesta construcción ideolóxica hexémonica da historia de España, a nación que máis padeceu a desfiguración foi Galiza. A súa historia, desde o século IV deica o século XV, sobre todo, resulta incompatíbel cos mitos da historiografía española. É máis, debe ser anulada, menosprezada ou suplantada para non recoñecer o seu papel central, non periférico,na Península Ibérica e mesmo para non constatar a súa función irradiadora e nuclear, na parte occidental, do ponto de vista político, demográfico, económico e cultural. Hai que atribuírlla a outros: Asturias, León e Castela, de forma progresiva. O resultado: Galiza, o reino que nunca existiu. Non son poucas as consecuencias sociais desta manipulación.

O nacionalismo galego quere prestarlle, como fixo sempre, agora de forma máis premente, a debida atención a esta carencia, que desgrazadamente non se puido afrontar desde o sistema educativo aínda, nen sequera do universitario. As contribucións de historiadores como Francisco Carballo, Lois Ovelleiro, Bieito Alonso e Anselmo López Carreira, rescatando e continuando, en certa maneira, a nosa tradición historiográfica decimonónica, Manuel Murguía , Benito Vicetto e Antonio López Ferreiro,resultaron vitais para recuperar a verdadeira historia política do noso país e para a súa divulgación, malia for de maneira limitada. Os aparatos académicos e institucionais estiveron á marxe e en contra da revelación necesaria.

Acomodáronse á visión imperial española, embora moitos dos seus membros fosen conscientes da ocultación ou desfiguración operada, entre outras cousas por teren prestado algunha atención investigadora a períodos ou sucesos cruciais para a nosa evolución como nación. Dentro da perspectiva de espallamento público da historia oculta ou negada, temos que entender a celebración do I Simposio de Historia en Terra de Lemos, celebrado en maio de 2007, en Monforte, e a exposición Da Terra de Lemos ao Reino de Galicia, que se nos ofrece estes días no Centro Cultural da Deputación de Ourense, de grande interese didáctico e importante impacto social neste caso. Ambos baixo a dirección e coordenación de Anselmo López Carreira, quen contribuíu e contribúe poderosamente a desvelar a historia medieval galega en todo o seu esplendor e conflitividade, agora contando co patrocinio da Consellaría de Innovación e Industria. Toma a así corpo a proposta formulada no seu día por Ramón Ermida, membro do Consello nacional do BNG e responsábel comarcal da Mariña, sobre a necesidade de recuperar a información sobre o importante papel xogado polos Castro, a familia condal galega, como clase dirixente do Reino de Galiza, especificamente na segunda metade do século XIV, e as súas influencias na Corte portuguesa e na do Rei de Galiza, León e Castela, Don Pedro, denominado na historiografía española, “el Cruel”. Un bo motón de mostra para enfiar o discurso histórico que permita evidenciar a etapa anterior de reino orixinario e central entre os occidentais da península e a posterior de integración subordinada na Coroa de Castela. A exposición de Ourense é modélica e sintomática de canto temos que revisar e canto cómpre coñecer.

Desde hai moito tempo veño considerando que a evolución da Galiza, desde o esplendor á subordinación, é inexplicábel sen termos en conta a segunda metade do século XIV, desde 1350 a 1400. Dentro do panorama europeo da guerra dos cen anos, as contradicións na Península Ibérica desembocaron nun conflito de clases, de nacións, de relixión e de culturas, incluída a lingua. A alternativa galega, representada por Don Fernando de Castro, Conde de Trastámara, Lemos e Sarria, Gobernador de Galiza, unha especie de primeiro ministro e xeneral de Pedro I, significaba a amizade e o acordo, a identificación con Portugal, o amparo da burguesía mercantil das cidades e portos galegos, moita dela de relixión xudea, a convivencia co Reino mouro de Granada e unha colaboración coa nobreza eclesiástica, de lealdade interna. Podemos falar dunha alternativa nacional galega, expresada elocuentemente no prestixio de Fernando como dirixente e na fidelidade da maioría do pobo galego á causa que el representaba,durante 50 anos, mesmo após a súa morte. O deseño político contemplaba a unidade con Portugal, causa que tiña nos seus medio irmáns, Inés de Castro, amante e esposa secreta do príncipe portugués Pedro, máis tarde rei, e Alvar Péres de Castro, conde de Arraiolos, valedores eficaces, alén doutros moitos nobres galego-portugueses, xa que non se podía facer entón unha distinción clara entre estes dous xentilicios, nen por terras posuídas nen por lealdades ou fidelidades. Xa Victoria Armesto tiña reparado, na súa Galicia feudal, nesta vocación de unidade, de tendencia natural, que, de terse consumado, tería posibilitado outro mapa político da Península e outra sorte histórica para Galiza, como nación e como pobo. A morte no exilio de Fernando, como a de centos do seu bando, o asasinato de Inés, o expolio das terras galegas dos Castro, o roubo dos seus títulos, levados a cabo polo denominado(ironías da historia!)Enrique de Trastámara, significaron un golpe mortal para o deseño político dunhas clases dirixentes que falaban galego, escrebían en galego e comprendían o importante papel económico e social do comercio entón…Este é só un episodio da historia que espera a ser revelada de forma masiva…

 Posted by at 00:00
Feb 162009
 

Francisco Rodríguez

Vivimos un momento de grande trascendencia política. Nesta conxuntura, mesmo dentro das dificultades xerais, vai ser, está xa a ser, crucial a capacidade de decisión que se expresa a través de instrumentos políticos. O grao de independencia política, de autonomía integral ou relativa con que conte cada pobo para reaxir vai ser determinante para enfrontar a crise económica, para o resultado posterior e para a posibilidade de aparición dun novo modelo ou sistema. Cómpre lembrar que chegamos a isto após a dominancia universal do capitalismo financeiro, coa derivada de desigualdades de toda caste, e varias guerras “preventivas”, trofeo do hexemonismo militar dos Estados Unidos, garante do statu quo. Non cabe dúbida de que a contestación máis arrichada contra este deseño, proveu precisamente de pobos con réximes políticos que fixeron e fan uso do Estado proprio, previos procesos de democratización, para defenderen os seus dereitos e intereses. Isto é, conquistaron o dereito a exerceren a súa capacidade política de decisión autónoma, non dependente, a súa soberanía. Non pode estrañar que este acceso a unha real independencia se producise nos últimos anos, na periferia do sistema, por exemplo Latinoamérica. Como tampouco pode estrañar que sexan estes réximes políticos obxecto de preocupación, intimidación e campañas de descrédito por parte dos poderes globais.
Neste contexto, cos retos que se abren para o futuro, non resulta indiferente que se reforce ou dilúa a consciencia de sermos pobo, nación diferenciada, malia formar parte dun Estado que non o recoñeza nen teña amosado predisposición até o de hoxe a mudar a súa estrutura de poder institucional conforme á súa realidade plurinacional. A realidade obxectiva da nación ten que expresar a súa vontade política se de verdade desexamos contar cos instrumentos necesarios para podermos construír un modelo ou un sistema alternativo, beneficioso para o pobo galego. A necesidade dun novo estatuto de nación para Galiza insírese nesta dialéctica de urxencia material. Para alén de que sexa necesaria unha reforma da Constitución española que contemple a viabilidade dun Estado de nacións confederadas, o debate e a proposta concreta dun novo estatuto de nación significa a posibilidade dalgún avanzo cualitativo no autogoberno, na capacidade de decisión, e a mellor maneira de premer desde abaixo coa vista posta naquel obxectivo. O resultado, derivado, entre outras condicionantes, da correlación de forzas existente no futuro Parlamento Galego, poderá ou non ser aceitábel, pero a tarefa, o empeño, é ineludíbel desde unha posición consciente. Non estamos a falar dun problema superestrutural, dunha formulación ideolóxica, que poida esperar, premidos por outros problemas “máis urxentes” (paro, redución do consumo e do comercio, falta de crédito e de financiamento para as empresas e as familias, máis concentración monopolista dalgúns sectores produtivos, declive económico, deterioro social…). Precisamente estamos a falar do instrumento que nos capacite para poder actuar máis e mellor, responsabilizándonos como pobo, perante os devanditos problemas, que estamos ou imos padecer nas nosas carnes de forma aguda. O poder político institucionalizado de Galiza non pode contentarse con ser observador impávido, impotente ou resignado porque non conta coas debidas capacidades e competencias inherentes á administración pública dun verdadeiro autogoberno. Non existe, pois, unha dicotomía entre problemas urxentes e necesidade de avanzo no autogoberno: este é o instrumento, a capacitación para enfrontármonos a aqueles desde unha perspectiva acorde cos intereses da sociedade galega.
Precisamente, nesta atmosfera de aparente perplexidade e desorientación, está cobrando peso a idea de que se necesita máis intervención pública, tamén na economía. Uns acéitano como un mal menor e de forma limitada no tempo, para amañar os estragos do sistema. Outros consideramos que é a oportunidade para perfilar a súa rectificación nunha orientación que obxectivamente poda conducir ao socialismo. En todo caso, a capacidade de decisión, e ao servizo de quen, vai ser determinante. Resulta todo un síntoma constatar como Paul Krugman, o Nobel americano, conduce o seu discurso paseniñamente á conclusión de que o recurso ao erario público debe ir acompañado do corolario lóxico, a propiedade pública, por exemplo da Banca en apuros. O concepto “público” e “servizo” están intimamente ligados á definición do poder político e do pobo en nome de quen se lexitima. Velaí por que non é indiferente que se reforce a existencia do pobo galego como suxeito de dereitos políticos. Tal é a importancia do nacionalismo para Galiza nesta fase da globalización capitalista e do esforzo pola súa rectificación. Tal é a importancia de que o texto estatutario nos defina como nación.
Por outra parte, semella contraditorio intentar solucionar os graves problemas derivados da globalización capitalista con máis globalización. De momento, asistiremos a unha certa parálise. Os Estados centrais da UE e os Estados Unidos tomarán medidas efectivas para unha conveniente maior autoprotección da súa economía. En paralelo os discursos oficiais alertarán contra os perigos do proteccionismo. Paradoxo hoxe xa ben evidente entre o que din hipocritamente as autoridades comunitarias e o que fan, por exemplo, Franza, Alemaña, Italia ou Gran Bretaña. Non falemos do que fixo e fai, máis aínda agora, os Estados Unidos. Se para regular e controlar eficazmente o capital financeiro habería que lle pór límites ao seu comportamento e ás posibilidades da súa translación internacional, da mesma forma a produción e o comercio deberían guiarse por principios de intercambio igual, vantaxes comparativas, racionalidade e multilateralidade. A participación dos poderes democráticos nacionais nesta regulación e control, e no establecemento dos devanditos principios, poden conformar un deseño verdadeiramente internacionalista, que non globalizador. Inevitabelmente a racionalidade e o beneficio mutuo cos intercambios non desequilibrados terán que posibilitar a recuperación de sectores produtivos nalgunhas nacións, a reformulación noutras e un mellor reparto da riqueza sempre. Vai ser moi difícil superar a actual situación a favor das maiorías na Galiza, condición para existirmos como pobo, se non se defende a recuperación agraria e industrial, se non contamos con instrumentos financeiros de nós e se non hai unha regulación equilibradora do comercio. Non será oportuno e proveitoso contar con máis autogoberno precisamente nestas circunstancias?

 Posted by at 09:44
Feb 142009
 

Xosé Mexuto

As prioridades de Botín son claras: Cristinao ten que ser branco, o esplendor debe voltar á herba do Bernabéu, hai que mercar o antídoto contra Messi. Nun golpe de efecto destinado a indicar ás masas que o último magnate aínda dispón de cash abondo, o amo do Santander disque lle vai prestar ao Real Madrid 70 millóns de euros para que o pan e o circo non falte na casa de nengún probo traballador do Estado. Así, Cristiano Ronaldo enrolarase na tribo do noble y bélico adalid para se pór á altura de lendas como Di Stéfano e Zidane. As xaculatorias de ZP foron por fin atendidas! Retorna o crédito! Volve a liquidez! A maquinaria pode volver a porse en marcha e a producir plusvalía! Xa hai alternativa ao tixolo e ao cemento: está no dribling vertixinoso do espigado estremo da Madeira, no instinto de killer que o levou a coroarse como máximo goleador da Premier League, na súa fotoxenia de top model. O combate singular con Lionel está servido. Dun lado, o glamour dun futbolista que, como Beckham, ten ar de estrela do cinema, unha sorte de Leonardo Dicaprio cunha luva no pé esquerdo. Doutro, a sinxeleza e falta de todo artificio dun xenio arxentino que, a falta de verbo florido, semella ter a cabeza no seu sitio, máis na onda de Di Stéfano que de Maradona.

Desculpen o excurso futbolístico: vou ir xa ao miolo do asunto e o miolo do asunto é que o capital financeiro non ten fácil arreglo: sempre acaba xogándose os cartos á ruleta francesa. O fútbol é unha xigantesca burbulla especulativa, cuspidiña á do sector inmobiliario e mantida grazas a Papá Estado. Iso foi así durante a ditadura e iso é así durante a democracia. Foi así cos clubes e é así coas sociedades anónimas. Parecería, pois, que Botín se volve equivocar ao colocar capital nun negocio ruinoso. Ou quizá non, quizá Botín sexa un aprendiz de arúspice con certa capacidade para predicir o futuro. Quizá saiba que vai pasar no curto prazo cos terrenos nos que se ubica o Santiago Bernabéu. Quizá soña con substituír as gallopadas de Cristiano sobre o relvado con rañaceos de luxo. Ou sexa, o ladrillo outra vez.

 Posted by at 00:00
Feb 082009
 

A actual fase de globalización, que no Estado español significa máis españolización, impulsa os ataques contra os procesos de normalización de usos de idiomas nacionais como o galego, o catalán e o eusquera. Estamos perante un dos aspectos sintomáticos do conflito entre recentralización económica, política e cultural e democratización. O renovado discurso hostilizador agacha cinicamente os seus obxectivos a prol do dominio excluínte do castelán nos principios de liberdade e igualdade dos individuos, para alén da aposta por un suposto bilingüismo. Nesta espiral manipuladora chégase mesmo a falar de discriminación dos castelán-falantes. Acábase por enunciar sen ambigüidades a intención de modificar a limitada e cativa legalidade vixente en materia de cooficialidade do galego nunha dirección aínda máis restritiva e inoperante. A xestación e lanzamento deste asalto á razón e á verdade está nos núcleos de poder mediático, propagandístico, da metrópole madrileña e nos “intelectuais” e partidos ao seu servizo. Naturalmente, amplos sectores da sociedade española son debidamente intoxicados, non educados, en materia de igualdade de dereitos lingüísticos e mesmo galegos incautos, inxenuos, malinformados ou de fráxil ou nula identificación colectiva poden acreditaren en tanta falsificación, debidamente amplificada por poderosa mediática “rexional”.

A verdade é que na sociedade galega as relacións entre o castelán e o galego seguen sendo totalmente asimétricas. O proceso histórico de dominio social do castelán e subordinación, con progresiva exclusión/expulsión, do galego na nosa sociedade nen ten rematado, nen se ten invertido nunha dirección restauradora e normalizadora clara dos seus usos no país. Tanto é así que Alonso Montero, que anunciaba en 1973 a morte do galego en vintecinco anos, de non aplicárense xa entón medidas de oficialidade imposíbeis con aquela legalidade, vén de renovar a súa sentenza, como se a desexase (desexo que atribúe ao suxeito colectivo pobo galego) á vista dos resultados nos anos de democracia. Certamente o galego apareceu en ámbitos e funcións dos que estaba excluído, gañou espazos culturais e políticos con certa plenitude. Porén, non se detivo o proceso de asimilación ao castelán en todas as clases sociais, nas sucesivas xeracións e nas distintas etapas etarias e xéneros. Tampouco cambiaron as normas de uso que establecen a subordinación do galego ao español, de tal maneira que mesmo galego-falantes habituais cambian de idioma na súa interrelación cun español-falante na Galiza. Non falemos da distancia que segue habendo entre uso oral, coloquial do idioma galego, e translación ao uso escrito, formal, oficial e de consecuencias legais.

Seguimos vivindo cunha concepción do galego como unha realidade secundaria, un instrumento non útil, destinado todo o máis a un amor ideal, non práctico. Foi este sentimento o que se alimentou durante todos os anos de bilingüismo harmónico fraguiano. Aquí non hai conflito. Pero a verdade é que resulta imposíbel vivir as 24 horas do día en galego no propio país sen sentir a discriminación ou a represión. É máis, resulta imposíbel acceder ou permanecer en moitos postos de traballo de grandes ou medianas empresas co galego como primeiro idioma de uso. Tan imposíbel como a pretensión de, pagando relixiosamente moitos servizos –gas, electricidade, telefone, seguros, hospedaría e comercio en xeral–, termos garantido o dereito de atención, oral ou escrita, en galego. Mesmo no ensino, lugar preferente para a aplicación da cooficilidade en nome da necesidade de coñecer as dúas linguas, a do país non chega nen de lonxe a ser a veicular do 50%. Terei que informalos do calvario que representa para un galego-falante, consciente dos seus dereitos, toparse coa Administración de Xustiza? Non resulta paradoxal e irónico? Obxectivamente vivimos unha dualidade valorativa e un desequilibrio real entre os dous idiomas.

Que se persegue realmente coa defensa cínica desa Galicia bilingüe? Un obxectivo claramente político: o pobo galego non existe, non é fonte de ningún dereito; só existe o pobo español, unha única nación que coincide cun único Estado e unha única lingua de verdade: o castelán. O poder institucional, económico, cultural e ideolóxico dominante debe ser a única fonte de lexitimidade e legalidade. A trapela de que só hai individuos, de que as linguas e os territorios non teñen dereitos, serve como anel ao dedo xustamente para quen se aferra a España como patria única, común e indivisíbel de todos os españois.

Quen enarbora a bandeira da lingua española como única merecente de dereitos e deberes plenos. Quen non quer respeitar os dereitos individuais dos galego-falantes a vivir con normalidade na súa propria Terra. Quen nega que o galego sexa a lingua propria, orixinaria de Galiza. Quen, abenzoando o dereito de conquista, se alporiza polos topónimos do país seren restaurados legalmente ás súas formas primixenias, non deformadas como caricatura. Quen viola mesmo con prepotencia a legalidade da cooficialidade vixente e chama mesmo aos seu incumprimento no ensino. Quen necesita facer unha inversión trapalleira da realidade para xustificar a súa axitación irracional. O seu propósito real: unha Galiza sen galego.

As linguas son fenómenos, sistemas sociais: os individuos son os seus utentes. Non poden existir estes sen aqueles. As linguas teñen unha base territorial que sustenta as sociedades que as falan. Tan difícil resulta entender que a base territorial do galego é Galiza? Que deben tomarse medidas de alcance colectivo, social, políticas, a través da promulgación de dereitos para os seus falantes e asunción de deberes para as Administracións Públicas, con vistas a acabar coas discriminacións e desigualdades sociais que condicionan o seu uso? Non resulta evidente que quen está en perigo, dentro do seu territorio, é o galego, precisamente pola carencia dunha política lingüística verdadeiramente democrática? Non resulta lóxico e necesario asumir que a lingua preferente da Administración galega, do autogoberno galego, ten que ser o idioma proprio do país? Os axitadores con intriga e pesebre na Corte e tentáculos na provincia do Imperio non se moven pola querencia dun bilingüismo ideal. Móvense guiados pola afán de paralizar e destruír o proceso político de conformación dun Estado que sexa produto dunha relación entre iguais, pobos e persoas.

A conquista de igualdade do galego co castelán significa para eles un chanzo cualitativo que non están dispostos a tolerar. Só por albiscaren a posibilidade remota de que se poida lograr, arman semellante balbordo intoxicador… 

 Posted by at 09:12
Feb 012009
 

Francisco Rodríguez

Non abonda con facermos análises rigorosas sobre o que está a pasar na economía. Non é conduta axeitada manterse no quietismo á espera do que outros fagan, esperando o impacto da súa forza de arrastre. Tampouco é recomendábel explodir de forma irregular, desordenada e desorientada, con protestas que aproveitan o desacougo subxectivo, pero non o canalizan cara a unha alternativa política realistamente transformadora. Actuando así, afondaremos na confusión e na descualificación da política, por moi agachada e enleada en contestación rebelde e iconoclasta que aparecer.

Esta crise do denominada por Alán Wolfe como capitalismo tardío (The limits of legitimacy, political contradictions of contemporary capitalism, 1977) resulta extrema en relación coas acontecidas en 1974 e 1980. É posíbel, e desexábel, que, para saírmos dela, se procuren alternativas que afortalen a democracia e non o autoritarismo. Hai moitas preguntas importantes sobre o futuro das nacións, sobre todo as que non teñen Estado proprio como Galiza.

A recesión da década dos setenta foi aproveitada polas elites do capitalismo tardío para reduciren as demandas populares e para reforzaren a pasividade política da xente. Desde entón avanzou o dominio dos monopolios en contacto cos aparellos estatais; utilizouse os representantes sindicais selectos dos sindicatos “responsábeis” para a aceitárense decisións antipopulares; impúxose a obsesión polo control dos salarios e dos prezos (a temida inflación), máis sobre os primeiros; intentouse a restrición da liberdade de palabra e de reunión; recortáronse os programas de benestar social; incentivouse a despolitización da xente; estendeuse o corporativismo monopolista a todos os Estados capitalistas; agrandáronse os mercados politicamente institucionalizados como a UE…Aconteceu como alertaba Wolfe que pasaría se non se convertía, a través da acción política democrática, a progresiva falla de lexitimidade subxectiva do capitalismo tardío en crise de lexitimidade obxectiva, cos cambios para unha nova lexitimidade, a dun modelo económico-social alternativo ( o control democrático da acumulación).

Para avaliar a situación crítica que estamos a vivir e orientar a nosa actuación política construtivamente cobran moita importancia tres advertencias de Wolfe. A primeira é que as elites do capitalismo, organizadas en varios foros ou plataformas máis ou menos opacas, non dubidan en escoller o capitalismo con autoritarismo se a democracia interfire nos seus planos. A segunda é que desexan sempre reducir a capacidade dos gobernos democráticos, que haxa menos expectativas públicas. Porén, aceitan, e mesmo esixen, o intervencionismo destes gobernos en momentos de crise para resolvela a prol dos seus intereses. Xa na década dos setenta, lembra Wolfe no libro devandito, os homes de negocios receosos do Estado, apoiaron o plano de Aldo Moro para “modernizar” a industria italiana, ou a inxección de sete mil millóns de Giscard en 1975 ou o orzamento extraordinario para os negocios do primeiro ministro inglés, James Callagham, en 1976. A terceira é que, malia as aparencias e a estrutura do poder, a xente común, o pobo, ten moito máis que dicir sobre o futuro político do capitalismo tardío que as elites dominantes, e moito máis cando se recorre ao auxilio explícito do Estado.

Respiramos unha atmosfera social de preocupación e deslexitimación individual (individualista?) do sistema, que se proxecta contra a política en xeral. A apatía e a pasividade, incentivadas polo capitalismo tardío, son o antídoto de calquera posibilidade de cambio e o caldo de cultivo para o despiste e para a atomización. O abstencionismo ou a hostilidade contra a “política, os políticos”, en versións varias, non son o camiño para escoller. A democracia, incluídos os procesos electorais, malia seren moitas das súas manifestacións alienantes, non son rituais intrinsecamente fraudulentos, merecentes do noso desafecto. Nas actuais circunstancias, é prioritario colaborar a que determinadas políticas avancen nos aparellos estatais, desde os gobernos. A cativa e limitada estrutura institucional democrática da Galiza necesita ampliar o seu ámbito competencial.

Unha transformación construtiva aquí pasa por que a política democrática, de consciencia e obediencia galega, reforce as súas posicións institucionais: é a única capaz de que a lexitimidade social da idea de Galiza como nación, como pobo, prospere e con ela a presenza da iniciativa pública e da capacidade de nosa participación e control colectivo na acumulación.

Certamente a política democrática ten defectos, provoca tamén insatisfaccións e pode colaborar á apatía. É lexítimo avaliar de distinta maneira o resultado da presenza do nacionalismo nun goberno con limitacións competenciais severas e con esta correlación de forzas. Porén só un hipercriticismo destrutivo pode negar a evidencia: o esforzo feito por defender a capacidade produtiva do país e os seus intereses colectivos, utilizando a iniciativa pública nesta batalla.

Esta recesión vainos pór a proba como pobo. O Goberno galego debe incrementar o número de actividades económicas nas que participe directamente. Ten que se esforzar, desde a parte de responsabilidade que lle toca, en osmose coas organizacións sociais, para lograr máis participación e compromiso colectivos. Necesitamos pensar construtivamente en solucións que transcendan as limitacións que o modo de produción capitalista imperante representa para Galiza.

O noso futuro como pobo pasa por reforzar a política de orientación nacional galega (o pobo galego existe e ten capacidade e responsabilidade), democrática (os intereses da maioría), impulsora da acumulación ou riqueza necesarias para un vivir digno. Esta última cuestión non é precisamente banal. Poden, e deben, discutirse as formas e os controis da acumulación, non a acumulación en si, se queremos unha opción política real e socialmente asumíbel (un anticapitalismo romántico a nada obriga: pode provocar satisfacción individual se ao mesmo tempo se desfruta dalgunhas das vantaxes do sistema). Eis a nosa contribución, a do pobo galego, para esta crise do capitalismo tardío non se saldar con resultados favorábeis para o autoritarismo político e a acumulación capitalista.

 Posted by at 09:11