\u201cAl\u00e1 enriba da monta\u00f1a,
sai fume das chamineas….
Valor, meu corpi\u00f1o vello.
Levaime al\u00f3, mi\u00f1as pernas.
Paseni\u00f1o, paseni\u00f1o,
aqu\u00ed para, al\u00ed te sentas,
ir\u00e1s chegando, Xuana,
adonde as casas fomegan.
\u00a1Dios diante, a Virxe te valla!,
que hoxe, seica… seica… seica…
has de comer sete cuncas
de bon caldo, coa da cea,
e mais compango de porco
ou de sardi\u00f1as salpresas,
que os monta\u00f1eses son homes
que cando dan, dan de veras.
Dempois, quentaraste a un lume
grande coma unha fogueira,
e cando xa est\u00e9s ben quente,
\u00a1a dormir… e que ama\u00f1eza!\u201d<\/p>\n
I a vella vai, sube, sube
a costa do mar de ovellas,
cun ollo posto no chan
i outro onde as casas fomegan.<\/p>\n
Mentas tanto, o sol da tarde
tras dos pinares se deita,
i aluma con tristes raios
as sombrisas arboredas.
Dos Anxos o val hermoso,
sab\u00e1n de verdor ostenta
al\u00e1 no fondo tranquilo
que soaves brisas ourean.
Aqu\u00ed fonte, al\u00ed regato,
a iaugua brila antre as herbas,
color de ouro, que o postreiro
raio de sol fire nelas.
Quieta, doc\u00edsima calma
arriba i embaixo reina;
a noite v\u00e9s silensiosa,
maina, pero sin estrelas.
Nin siquera unha relumbra
no firmamento, que espesa
br\u00e9tema tam\u00e9n se corre
polas llanuras et\u00e9reas.
Comenza a orballar, escuro
todo arrededor, a penas
si acerta o que o m\u00e1is conosa,
con cami\u00f1o nin carreira.
Mas non importa por eso,
que o que \u00e9 valente \u00e9 de veras.
I a vella vai, sube, sube
a costa do mar de ovellas,
cun ollo posto no chan
i outro onde as casas fomegan;
que al\u00ed relumbra unha luz,
e vai direiti\u00f1a a ela
marmurando: \u201cArriba, Xuana;
que ou me enga\u00f1o ou ter\u00e1s festa\u201d.<\/p>\n
A esperencia insina a todos,
e ten a vella esperencia:
por eso non pensa mal,
pensando que arriba hai festa.<\/p>\n
Un carballo arde no lume,
i arredor do lar se sentan
rapazas de alegres ollos,
av\u00f3s de brancas gadellas,
vellas que inda rompen mangas
e tocan as casta\u00f1etas;
os afillados que a dona
i o dono t\u00e9n pola aldea,
i os amigos i os cu\u00f1ados,
os curm\u00e1sn i a parentela
toda xunta, e mailo crego
i o zuruxano das bestas.
Un cego ca s\u00faa zanfona
en compa\u00f1a doutra cega
que, si ben lle d\u00e1 \u00f3 pandeiro,
fai falar as casta\u00f1etas;
un manco, un coxo, unha tola
i outros probes, que se sentan
nun tallo, para dez posto
nun curruncho da lareira,
e abofellas m\u00e1is non caben
anque alg\u00fan m\u00e1is vir quixera.
Foran chegando, chegando
m\u00e1is de nove ulindo a festa,
i a ning\u00fan botou da porta
a rica da monta\u00f1esa;
que hai para todos o d\u00eda
que al\u00ed cocen, carne fresca
por arrobas, e se fan
papas de arroz en caldeiras.
Matouse un carneiro, grande
como un boi, e unha tenreira
como unha vaca, e gordi\u00f1a
como unha cocha pequena.
Hai vi\u00f1o a Dios dar, un vi\u00f1o
do ribeiro que \u00e9 canela;
e para a xente de menos
haino tam\u00e9n da terra,
un pouco agri\u00f1o, mais fresco
e sabroso como fresas.
Coceuse unha gran fornada
de millo branco que albea,
con mixtura de ceneeo
i unha pouca de manteiga.
Parece biscoito a broa,
i un non se ve farto dela;
que inda \u00e9 muito m\u00e1is sabrosa
que os moletes que en tres cestas,
escollidos, de Santiago
trouxeron as panadeiras.
En fin, a comida roda
polos p\u00e9s, i o vi\u00f1o alegra
as xentes tanto, que rabia
de envidia a negra tristeza.
Os probes que al\u00ed vi\u00f1eron
i atoparon lume e mesa,
contan contos que dan risa,
as\u00ed \u00e1s mozas como \u00e1s vellas,
uns en verso, outros en prosa,
pois falan en todas l\u00e9ngoas,
i apostan antre eles todos
a quen fai copras m\u00e1is feitas.
Ma-lo da zanfona gana,
que lle apunta a compa\u00f1eira,
e ax\u00fadalle o vi\u00f1o branco
con que a gorxa lle refrescan.<\/p>\n
\u201c\u00a1Viva a cega! \u00a1Viga o cego!\u201d,
de cando en cando berran,
i el di, berrando m\u00e1is forte:
\u201d\u00a1Vivan eles! \u00a1Vivan elas!;
i a m\u00e1is bonita de todas,
que ve\u00f1a a darme unha prenda.
\u00a1Jujuruj\u00fa!\u201d. I aturuxa
hastra enxordece-las pedras,
i a cega d\u00e1lle \u00f3 pandeiro,
i o cego toca nas tecras,
i \u00f3 comp\u00e1s do zongue-zongue,
de novo bailan as nenas.
E din os probes, botando
le\u00f1a no lar: \u201c\u00a1Esta \u00e9 festa!
\u00a1Quen che hoxe andivera f\u00f3ra
ca tripa toda baldeira!\u201d
I un ollo botan sorrindo
\u00f3s feixes de palla fresca,
onde han de dormir quenti\u00f1os
coma rix\u00f3ns en caldeira,
mentras f\u00f3ra zoa o vento
e ladran os cans nas eiras.<\/p>\n
Xa preto da media noite,
dan encomenzo as peleas;
os mozos loitan cas mozas,
mediando as forzas que te\u00f1an
e n\u2019andan en comprimentos
para botarse por terra.
\u00a1Si as v\u00edrades que valentes
se amostran na loita as nenas!
\u00a1Fanlle \u00f3s mozos cada m\u00e1goa
cas s\u00faas mans pequeneiras!<\/p>\n
-Un xa ca\u00edu… foi un home…
\u00a1Ela venceu, venceu ela!
\u00a1Ben pola nena bonita!
\u00a1Que vivan as monta\u00f1esas!
\u00a1Que vivan, pois loitar saben!
-\u00a1Si fixo trampa….! \u2013el contesta
avergonzado-: foi trampa,
que si non, nin cen coma ela.
-\u00bfQue trampa nin que morcegos…?
Vencinte…
-Non.
-Si
-\u00a1Me venzas!<\/p>\n
E mentras que nesto est\u00e1n:
\u00a1plum!, \u00a1plum!, \u00a1plum! Dan cunha pedra
na porta.
-\u00bfQuen \u00e9? \u2013preguntan.
-Son unha pobri\u00f1a vella
que me perd\u00edn neste monte…
-responde unha voz que tembra-.
\u00bfNon me dar\u00e1n pousadi\u00f1a,
que est\u00e1 chovendo e lostrega?
-Vaia con Dios; xa v\u00e9n tarde,
non hai sitio- lle contestan.
-\u00bfQue di, se\u00f1ora? Son xorda
como un canto…, mi\u00f1a prenda.
\u00c1brame a porta, que Dios
llo pagar\u00e1…
-Pobre vella…<\/p>\n
Un pouco adiante, preti\u00f1o
hai m\u00e1is portas: chame nelas.
-\u00bfQue di, se\u00f1ori\u00f1a? Mire
que est\u00e1 unha noite moi fera,
e te\u00f1o medo que os lobos
me coman…
-\u00a1Dios diante! \u00a1Seica…!
N\u2019hai lobos aqu\u00ed; ande, ande,
vaia con Dios, que outra aldea
hai preto.
-\u00bfQue di, se\u00f1ora?
-Vaia con Dios, non sea terca,
que aqu\u00ed xa non caben m\u00e1is,
nin probes nin ricos, \u00a1eia!
-\u00bfQue di, \u00f1a filla…? Son xorda,
e non oio anque me fendan.
\u00a1Brrr, que fr\u00edo, se\u00f1ori\u00f1a!
Vost\u00e9 que \u00e9 tan limosneira,
d\u00e9ixeme entrar, e estarei
no cortelli\u00f1o onda as bestas.
\u00a1Brrr…, que morro coa friaxe!
\u00a1Quenja!, \u00a1quenja!, \u00a1quenja!, \u00a1quenja…!
\u00a1Que tos…, Dios me valla…, brrr!
\u00a1Xa non podo m\u00e1is!
-Pois ve\u00f1a,
e si non ten onde p\u00f3rse,
brinque a cabalo da artesa
-falou a do\u00f1a, que ti\u00f1a
o coraz\u00f3n de manteiga.
-\u00a1Dios llo pague, queridi\u00f1a!
Xa topar\u00e1 recompensa
no ceu… Abra, mi\u00f1a xoia…
-excramou de pronto a vella.
-\u00bfLogo n\u2019\u00e9 xorda, que oieu?
-dixeron dentro, antramentras
que quitaban o tranqueiro
da porta.
-\u00bfQue di, \u00f1a prenda?
Non lle oio nada, mas te\u00f1o
moito sentido…
-\u00a1Abofellas
que non mente! Vaia, vaia,
adentro…
-Santas i buenas
noites te\u00f1an mis se\u00f1ores…
\u00a1Xes\u00fas, seica est\u00e1 de festa,
que hai moita xenti\u00f1a xunta!
De hoxe nun ano aqu\u00ed os vexa.
Dio-los bendiga…, el Se\u00f1or
lles d\u00e9 fertuna \u00e1s mancheas
e saudi\u00f1a…
-\u00a1Am\u00e9n, am\u00e9n!
-Busque un sitio na lareira
e qu\u00e9ntese…
-\u00bfQue me dixo?
Son xorda coma unha pedra,
e a m\u00e1is non probei frangulla
desde onte \u00e1 noite, e nas venas
xa te\u00f1o o sangre callado
polo fr\u00edo…
I antramentras
que esto di, vaise arrimando
\u00f3 lume moi compangueira
cos outros probes, e fura
por antre eles, por antre elas.
Brinca por riba do cego,
e que queiras que non queiras,
sempre tembrando de fr\u00edo
e xorda como unha pedra,
seg\u00fan di, no mellor sitio
con moita homild\u00e1 se senta
e arrima un mando de lume
pra onde ela est\u00e1.
-\u00a1Ei, mi\u00f1a vella!:
mire que hai m\u00e1is que vostede
aqu\u00ed; \u00a1que comenenceira
parece!, – lle di outro probe
cunha cara de desteta
nenos.
-\u00bfComo di, meu fillo?-
(Sorrindo reprica ela,
sent\u00e1ndose m\u00e1is agusto).
Eu de calquera maneira
me ama\u00f1o; que as\u00ed no ceo
me ama\u00f1e el Se\u00f1or…
-\u00a1Bah!, seica
quer facer mofa da xente…
\u00a1Poche, co xuncras da vella!
Mesmo parece un espeto
-\u00bfSi quero un neto, \u00f1a prenda?
Si mo desen, inda pode
que pouco a pouco o bebera,
pois te\u00f1o moita sedi\u00f1a,
e fame e fr\u00edo…
-\u00a1Rabea,
can!, que non vin unha xorda
m\u00e1is fraca nin lagarteira.
\u00bf\u00c9 filla dalg\u00fan raposo?
-\u00bfQue pille un \u00f3so…? Da vella
qu\u00e9rense rir… \u00a1Ai, Dios m\u00edo!
pero a fame \u00e9lle moi negra;
tr\u00e1iamo se \u00e9 que inda ten
apegada algunha freba,
e ireino raspando a modo
cun canteiro que me queda.<\/p>\n
Todos riron ca resposta
e… -\u00a1Inda nunca Dios me dera
-dixo o cego-, que esa xorda
sabe m\u00e1is que eu, abofellas!
-Merece comer compango
e voullo dar, mi\u00f1a vella,
porque onde queira que a atopo,
g\u00fastame sempre a sabencia.
\u00a1Coma e f\u00e1rtese! Aqu\u00ed ten
talladas e vi\u00f1o…; beba,
beba pola mi\u00f1a conta
\u00e1 sal\u00fa das monta\u00f1esas,
-dixo a dona, e doulle un prato
de callos como unha cesta
\u00e1 probe, e vi\u00f1o, e pan branco
canto quixo: fartouse ela
mesmo hastra que tuvo a tripa
como un pandeiro. Rabenta
por pouco…; mais o pelexo
ti\u00f1a duro, e nin siquera
lle arrega\u00f1ou, i \u00f3 outro d\u00eda
xa estaba tan peneireira.<\/p>\n
-Coidado \u2013lle dixo a dona
cando se foi. Conta te\u00f1a
de non volver por aqu\u00ed
mentras lle dure a xordeira.
-\u00bfQue di, mi\u00f1a queridi\u00f1a?
-respondeu r\u00edndose a vella.
Son mesmo como unha tapia,
e non lle oio anque me fendan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201cAl\u00e1 enriba da monta\u00f1a,sai fume das chamineas….Valor, meu corpi\u00f1o vello.Levaime al\u00f3, mi\u00f1as pernas.Paseni\u00f1o, paseni\u00f1o,aqu\u00ed para, al\u00ed te sentas,ir\u00e1s chegando, Xuana,adonde as casas fomegan.\u00a1Dios diante, a Virxe te valla!,que hoxe, seica… seica… seica…has de comer sete cuncasde bon caldo, coa da cea,e mais compango de porcoou de sardi\u00f1as salpresas,que os monta\u00f1eses son homesque cando dan, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=111"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=111"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=111"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bitaculas.as-pg.gal\/literaria\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=111"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}